Làng nghề có một vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội nói chung và phát triển nông thôn nói riêng. Các làng nghề trong cả nước đã tạo việc làm cho khoảng 11 triệu lao động - chiếm 30% lực lượng lao động nông thôn; kim ngạch xuất khẩu khoảng gần 900 triệu USD (2008)... Tuy nhiên, cùng với những đóng góp đó, hoạt động của các làng nghề đã và đang làm suy thoái môi trường nghiêm trọng.



Báo động đỏ

Theo kết quả khảo sát 52 làng nghề điển hình trong cả nước của nhóm tác giả Đề tài KC 08.09 cho thấy, có đến 46% làng nghề có môi trường bị ô nhiễm nặng, 27% ô nhiễm vừa và 27% ô nhiễm nhẹ. Các kết quả quan trắc trong thời gian gần đây cũng cho thấy mức độ ô nhiễm của các làng nghề không những không giảm mà còn có xu hướng gia tăng.

Hoạt động sản xuất ở các làng nghề hiện đang gây ô nhiễm môi trường không khí nghiêm trọng; xả nước thải chưa qua xử lý ra sông, ao hồ, kênh rạch làm ô nhiễm nguồn nước; hầu hết chất thải rắn ở các làng nghề chưa được thu gom và xử lý triệt để... Theo Cục Cảnh sát môi trường (C36 - Bộ Công an), cả nước hiện có 2.790 làng nghề thì có hơn 90% trong tổng số đó vi phạm pháp luật về môi trường…

Có thể thấy rõ hơn về “bức tranh” ô nhiễm môi trường làng nghề qua những con số báo cáo của UBND huyện Hoài Đức với Đoàn giám sát của HĐND TP Hà Nội mới đây. Toàn huyện có 51/53 làng có nghề. Hằng năm các làng nghề này đã xả ra trên 4,6 triệu mét khối nước thải. Điều đáng nói là hầu hết lượng nước thải này không được xử lý mà xả thẳng ra các kênh, mương, sông, ao, hồ. Nếu tính cả lượng chất thải khác thì tình trạng ô nhiễm ở các làng nghề còn đáng sợ hơn… Đó mới chỉ con số báo cáo ở một huyện… Độ ô nhiễm môi trường sẽ cao đến mức nào nếu đó là 1.310 làng có nghề của toàn TP Hà Nội?

Ô nhiễm do đâu?

Trước hết là do từ đặc trưng của làng nghề: Công nghệ sản xuất và thiết bị phần lớn lạc hậu, chắp vá; các cơ sở sản xuất tại làng nghề thường sử dụng các nhiên liệu rẻ tiền, hóa chất độc hại (kể cả đã cấm sử dụng) để nhằm hạ giá thành sản phẩm… Những yếu tố này dẫn tới hậu quả là hoạt động sản xuất tiêu hao nhiều nhiên nguyên liệu, làm tăng phát thải các chất ô nhiễm môi trường.

Thứ hai, chính sách không theo kịp thực tế. Nội dung về bảo vệ môi trường làng nghề đã được đề cập tại nhiều văn bản của Đảng, Nhà nước như Chiến lược BVMT quốc gia đến năm 2010, Chương trình Nghị sự 21 của Việt Nam... Luật Bảo vệ môi trường là văn bản quy phạm pháp luật cao nhất trong lĩnh vực môi trường, trong đó có một điều riêng (Điều 38) về BVMT làng nghề. Tuy nhiên, cho đến thời điểm hiện nay, chưa có một văn bản nào hướng dẫn thực hiện các nội dung của Luật về BVMT làng nghề. Cũng chưa có văn bản quy phạm pháp luật nào quy định cụ thể về việc các làng nghề phải có hệ thống thu gom và xử lý nước thải tập trung, phải có các biện pháp giảm thiểu phát sinh khí thải…cũng như quy định theo các đặc thù riêng của mỗi loại hình sản xuất làng nghề.

Thứ ba, ý thức về bảo vệ môi trường của người dân làng nghề chưa cao. Nhiều địa phương hầu như không quan tâm đến vấn đề môi trường ở các làng nghề. Công tác tuyên truyền pháp luật về môi trường cho các hộ gia đình làng nghề chưa được thực hiện thường xuyên và hiệu quả…

Xử lý thế nào?

Ô nhiễm môi trường ở các làng nghề đã ở mức “báo động đỏ”. Nếu mải mê chạy theo lợi nhuận trước mắt chúng ta sẽ phải trả giá rất lớn. Cụ thể, với giá trị sản xuất năm 2009 đạt 5.840 tỷ đồng, huyện Hoài Đức là ví dụ điển hình về khả năng giải bài toán kinh tế một cách xuất sắc, nhưng lại “bó tay” trước bài toán xử lý ô nhiễm môi trường. Được biết, trước Tết Nguyên đán, UBND huyện Hoài Đức đã phải chi tiền ngân sách cho bơm nước thau rửa bớt chất ô nhiễm đang ứ đọng ở một số làng nghề, cốt để cho dân có vài ngày ăn cỗ ngon lành hơn... Rõ ràng đó là cách đối phó với ô nhiễm môi trường làng nghề hết sức thụ động và “ngây ngô”.

Nhiều ý kiến cho rằng, vi phạm pháp luật thì cứ theo pháp luật mà xử. Tuy nhiên, việc xử lý vi phạm môi trường của các làng nghề không dễ theo cách làm vậy, vì nếu không khéo chúng ta sẽ xóa bỏ các làng nghề. Không dễ nhưng không thể không làm…Với mục tiêu sẽ xử lý xong vấn đề ô nhiễm môi trường ở các làng nghề trong năm 2010-2011, Bộ TN - MT đã đưa ra nhiều giải pháp. Trong đó, hai nhóm giải pháp quan trọng là: tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho người dân làng nghề; quy hoạch các khu, cụm công nghiệp gây ô nhiễm nặng ra khỏi khu vực dân cư… Tuy nhiên, cho đến nay tình hình hầu như chưa được cải thiện bao nhiêu... Các làng nghề vẫn tiếp tục sống chung với ô nhiễm.

Để làng nghề phát triển bền vững, giảm thiểu ô nhiễm môi trường hiệu quả, nhiều ý kiến đề xuất, cần phải áp dụng tổng hợp các giải pháp quản lý như đưa ra các chính sách, luật pháp về BVMT làng nghề, quy hoạch môi trường, quan trắc kiểm soát ô nhiễm môi trường làng nghề, giáo dục nâng cao nhận thức kết hợp với các giải pháp kỹ thuật như áp dụng sản xuất sạch hơn, xử lý ô nhiễm. Bên cạnh đó, cần chú ý kết hợp các biện pháp mang tính khuyến khích các hoạt động BVMT và đặc biệt chú trọng các biện pháp, chế tài nhằm hạn chế, ngăn cấm các hành vi gây tổn hại tới môi trường làng nghề. Đối với các làng nghề đang bị ô nhiễm nghiêm trọng cần phải kiên quyết xử lý môi trường.

                                           Theo người đại biểu nhân dân