Cả người bệnh và cơ quan bảo hiểm y tế đều mù tịt thông tin về giá thuốc. “Cửa trước, cửa sau” trong đấu thầu.
Người dân nói giá thuốc tăng, cơ quan quản lý nói không tăng. Cùng một loại thuốc mà vì sao giá đấu thầu mỗi nơi một khác. Bảo hiểm xã hội (BHXH) trả hàng tỉ đồng cho thuốc, người dân vét túi trả tiền cho thuốc mà không biết nó mắc hay rẻ... Đó là những vấn đề được đặt ra tại hội thảo “Đại biểu dân cử phía Nam với chính sách, pháp luật y tế” do Ủy ban Về các vấn đề xã hội của Quốc hội (gọi tắt là UB), Liên hiệp Các hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam tổ chức tại TP.HCM ngày 6-8.
“Cửa trước, cửa sau” trong đấu thầu
Theo báo cáo của UB, thị trường dược Việt Nam hiện có 22.000 loại thuốc được cấp số lưu hành. Trong đó, nước ta phải nhập khẩu đến 90% nguyên liệu sản xuất và một nửa thuốc thành phẩm nên giá thuốc tại Việt Nam luôn phụ thuộc vào thị trường nguyên liệu và giá thuốc quốc tế.
UB cho rằng việc tăng giá thuốc bất hợp lý 150%-300% một số loại thuốc thông dụng tại một số bệnh viện là có thật, nguyên nhân do mạnh ai nấy đấu thầu. Nhiều ý kiến cho rằng việc tổ chức đấu thầu tại bệnh viện công là đấu giá và diễn chứ chưa phải là đấu thầu đúng nghĩa và khó kiểm soát tình trạng chạy cửa trước, cửa sau. Nhiều loại thuốc độc quyền nên khó kiểm soát giá. Đặc biệt, có sự xuống cấp về đạo đức của thầy thuốc trong việc kê đơn để hưởng hoa hồng những loại thuốc mới, biệt dược và độc quyền. Ngoài ra, thanh tra yếu kém cũng là một trong những nguyên nhân khiến giá thuốc tăng cao. Hầu hết các thông tin về tăng giá thuốc là do báo chí phát hiện và cảnh báo các nhà quản lý.
Người dân hiện nay đang vét túi trả tiền thuốc mà không biết nó mắc hay rẻ. Ảnh: DUY TÍNH
Thực tế ở nước ta, người mua không được hưởng hoa hồng như các nước khác mà tất cả tiền hoa hồng lại chi cho khâu trung gian như đại lý thuốc, trình dược viên, bác sĩ kê đơn. Nghịch lý này đã làm tăng tình trạng lạm dụng thuốc và tăng giá thuốc.
Theo ông Trương Quốc Cường, Cục trưởng Cục Quản lý dược, giai đoạn 2003-2004, thị trường dược phẩm tăng giá đột biến, đồng loạt, hơn 95% so với CPI (chỉ số tiêu dùng) chung. Từ khi Luật Dược ra đời đã góp phần bình ổn thị trường, tuy nhiên vẫn còn một số tồn tại, bất cập trong quản lý giá thuốc. Thí dụ một số mặt hàng có giá trúng thầu cao hơn giá thị trường, một số nhà thuốc bệnh viện bán giá cao hơn thị trường…
Trả tiền mà không biết mắc hay rẻ
UB cũng cho rằng hiện nay chưa có cơ chế để cơ quan BHXH kiểm soát giá thuốc, trong khi hằng năm cơ quan này phải chi một lượng lớn tiền thuốc và chi trả cho các bệnh viện khoảng 5.000 tỉ đồng mà không biết giá đó là mắc hay rẻ và có đúng hay không. Bác sĩ Bùi Minh Đông, Phó Giám đốc BHXH TP.HCM, cho biết TP.HCM hiện phải trả cho 2.000 loại thuốc bảo hiểm y tế (BHYT) với gần 2.000 loại giá khác nhau dù nhiều thuốc có cùng hoạt chất, hàm lượng nhưng không cùng giá. Nguyên nhân là do thời điểm đấu thầu và nhà cung cấp khác nhau.
Bà Nguyễn Thị Kim Phương - đại diện Tổ chức Y tế thế giới (WHO) tại Hà Nội đặt vấn đề: “Trên 70% chi phí khám, chữa bệnh là thuốc. Nếu tôi là lãnh đạo BHXH thì tôi sẽ chi giá thấp nhất chứ không chi cho đơn vị nào có giá cao hơn giá thị trường!”.
Giải thích về nghịch lý trên, bác sĩ Đông cho biết: Thanh toán giá thấp nhất cũng là ước mong của BHXH nhưng cơ chế hiện nay không thực hiện được, bởi không biết giá nào là giá thấp nhất. Hơn nữa, các đơn vị đấu thấu không cùng lúc và lúc đấu thầu xong là họ có nhu cầu sử dụng thuốc ngay nên không biết được nơi nào mua cao, mua thấp. “Giá thuốc là giá thầu, mua bao nhiêu, cách trả tiền như thế nào sẽ có giá khác nhau…” - bác sĩ Đông nói.
Quy định thặng số (tỉ lệ) bán buôn tối đa sẽ không còn cảnh mỗi nơi bán thuốc một giá. Ảnh: DUY TÍNH
“Siết” bằng đấu thầu tập trung
Cũng theo Cục trưởng Cục Quản lý dược Trương Quốc Cường, việc đấu thầu thuốc hiện chưa có quy định riêng nên hiện nay phải dựa vào nghị định đấu thầu của ngành… xây dựng. Vì hồ sơ mời thầu của xây dựng khác với thuốc, giá kế hoạch của vật liệu xây dựng cũng khác thuốc nên giá đấu thầu cũng khác nhau. “Chúng tôi sẽ kiến nghị xây dựng nghị định đấu thầu thuốc và xây dựng chương trình đấu thầu quốc gia thống nhất” - ông Cường khẳng định.
Tuy nhiên, theo bà Phạm Khánh Phong Lan - Phó Giám đốc Sở Y tế, đấu thầu tập trung có lợi ích kinh tế và công bằng nhưng vấn đề đặt ra là thuốc đấu thầu có thỏa mãn được nhu cầu điều trị không. Bởi nếu bác sĩ có thể tin dùng một loại thuốc nào đó và không chấp nhận thuốc đấu thầu, hơn nữa công ty cung ứng thuốc hết hàng giữa chừng thì cũng khó cho ngành y tế.
PGS-TS Lê Văn Truyền - chuyên gia cao cấp dược học hiến kế thêm, chỉ cần xác định danh mục thuốc phải kiểm soát giá (khoảng 1.000 loại) của các công ty nước ngoài đang được bảo hộ độc quyền mà không cần quản lý giá các thuốc chung, nhất là thuốc sản xuất trong nước.
