.
Chiều 15-2, Bộ Tài chính đã họp với Bộ Công Thương, Văn phòng Chính phủ để chốt phương án về giá điện, trình Thủ tướng vào ngày 17-2.
Với động thái này, khả năng giá điện năm nay tăng 18% và sẽ tăng từ ngày 1-3 là khó tránh khỏi. Các chuyên gia kinh tế cho rằng việc tăng giá điện sẽ gây áp lực tăng giá các mặt hàng khác là khó tránh và họ gợi ý để ngành điện phát triển bền vững, ổn định kinh tế vĩ mô.
Đừng bắt dân làm “con tin”
Đánh giá mức tăng giá điện lên 18%, chuyên gia kinh tế Bùi Kiến Thành phân tích: Mức tăng này với nhiều người có thể là con số lớn. Tuy nhiên, trước khi trình Thủ tướng quyết định, Bộ Công Thương cũng đã cân đối giữa việc kinh doanh của Tập đoàn Điện lực VN (EVN) và sức chịu đựng của nền kinh tế. Có thể mức tăng này khiến EVN không hài lòng bởi hiện nay tình trạng thiếu điện một phần là do thiếu vốn. Đầu tư của ngành điện cho hệ thống lưới điện quá ít ỏi. Tất nhiên, EVN là một doanh nghiệp (DN) kinh doanh thì luôn muốn có lãi. Vấn đề ở đây là chính sách vận hành của Chính phủ với ngành điện còn nhiều hạn chế.
Trong khi đó, chuyên gia kinh tế cao cấp Phạm Chi Lan lại cho rằng mức tăng này quá cao, đặc biệt là trong bối cảnh Ngân hàng Nhà nước vừa điều chỉnh tỉ giá tăng làm một số mặt hàng khác cũng sẽ tăng theo, sẽ gây ra chấn động đối với kinh tế vĩ mô, đó là yếu tố đẩy lạm phát lên cao. Với DN, khi tăng giá điện sẽ ảnh hưởng đến dây chuyền sản xuất và không chỉ các DN mà ngay cả nông dân cũng ảnh hưởng, khó khăn.
Những hộ nghèo sử dụng ít điện như thế này sẽ được Nhà nước hỗ trợ khi tăng giá điện. Ảnh minh họa: Quang Toại
Theo chuyên gia kinh tế-TS Lê Đăng Doanh, trước sau gì thì giá điện cũng sẽ tăng, giờ không phải là lúc bàn luận về phương án này hay phương án kia là tối ưu, hay không tối ưu mà Chính phủ và ngành điện cần phải có một lộ trình rõ ràng, tìm ra phương án hợp lý nhất, đem lại lợi ích cho người dân và DN. Về lâu dài, phải có kiểm toán chi phí của ngành điện để công khai, minh bạch vì ngành điện kêu thiếu điện mà toàn đi đầu tư vào lĩnh vực khác khiến người dân băn khoăn. EVN phải tự xem xét lại mình, cắt giảm chi phí, giảm tỉ lệ tổn thất điện năng, đừng để cắt điện hàng loạt. Dù sao điện vẫn đang là ngành độc quyền, không có sự lựa chọn nào khác trong việc mua điện ở VN. Vì vậy, nếu làm không khéo thì rốt cục, EVN sẽ là một gánh nặng cho xã hội.
Theo ông Doanh, Chính phủ nên cân nhắc và tách việc kinh doanh, đầu tư của ngành điện với chế độ an sinh xã hội cho người dân liên quan đến giá điện tăng. Nếu tăng giá điện mà ngành điện phát triển, công nghệ hiện đại, đáp ứng nhu cầu cung cấp điện của xã hội thì là điều đáng mừng. Còn nếu tăng giá mà vẫn không có biện pháp nào giải quyết thỏa đáng chuyện thiếu điện thì nên xem lại, đừng để người dân phải chịu cảnh khốn khổ vì điện. Bởi lâu nay tình trạng ngành điện sau mỗi lẫn cắt điện lại đổ lỗi vì thiếu vốn, giá điện rẻ, để rồi khi được tăng, chuyện đâu lại vào đó cả! Ngành điện đừng bắt dân làm “con tin” về giá điện.
Phải thay đổi cách vận hành thị trường
Cũng theo TS Doanh, Chính phủ nên có những khoản trợ cấp riêng cho người nghèo, thu nhập thấp, công nhân… về giá điện. Khoản trợ cấp này trích từ nguồn phúc lợi xã hội dành cho hộ nghèo thay vì chờ đợi đến kỳ tăng lương. Đó là những biện pháp trước mắt cần giải quyết, còn về lâu dài nếu Chính phủ phải thay đổi cách vận hành theo thị trường, thực hiện lộ trình bài bản, chi tiết với các ngành như điện, xăng dầu, than… Không nên để tình trạng độc quyền, cơ chế “giật cục” tồn tại lâu nay được. Chính phủ phải chủ động chứ không chạy theo đuôi các ngành này.
Theo bà Phạm Chi Lan, việc tăng giá là chủ trương chung để thực hiện lộ trình giá thị trường với điện, than, xăng dầu. Về nguyên lý và lâu dài, chính sách đó là đúng. Tuy nhiên, thị trường đầy đủ thì phải có cạnh tranh, kiểm soát được độc quyền. Trong khi chúng ta chưa kiểm soát được điều này mà cứ đòi cơ chế thị trường sẽ gây ra một sức ép lớn về giá cả đối với DN và người dân. Mục tiêu của năm nay là xem việc ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát là mục tiêu số một nhưng muốn làm được điều này, phải kiểm soát các ngành than, điện, xăng dầu để mức tăng không gây sốc cho nền kinh tế.
3 triệu hộ nghèo có mức sử dụng điện từ 50 kWh trở xuống thuộc diện chính sách xã hội sẽ được Chính phủ hỗ trợ 40% giá bán điện của bậc thang đầu tiên khi tăng giá điện 18%.
Theo bà Lan, để ổn định kinh tế vĩ mô, Chính phủ nên đưa ra những biện pháp cụ thể như Chính phủ nên hỗ trợ trực tiếp cho người dân về chuyện tăng giá điện; giãn thuế thu nhập cá nhân; tập trung chăm lo nhiều hơn cho người thu nhập thấp, hộ nghèo; hài hòa trong điều hành vĩ mô, tức các bộ nên nhìn trên tổng thể chung của nền kinh tế để tham mưu, chứ không nên theo yêu cầu của từng ngành.
“Đến thời điểm tháng 5-2011 mới tăng lương nhưng giá các mặt hàng hiện tại đã nhấp nhổm tăng. Đây là một hạn chế trong điều hành giá. Lẽ ra các bộ, ngành nên tính trước và cân đối đồng bộ giá cả các mặt hàng để đến thời điểm sau tăng lương điều chỉnh thì hợp lý hơn. Nếu như thế này thì tăng lương cũng thành vô nghĩa, người dân không đủ bù cho việc tăng giá trước đó. Các ngành luôn đòi theo thị trường nhưng chỉ điều chỉnh lên giá, còn khi giá xuống thì lại không có động tĩnh gì” - bà Lan nói.
Không điều chỉnh giá các số điện đầu tiên
Liên bộ Tài chính - Công Thương lập luận: Sự trượt giá của tiền đồng, phải tăng nhập khẩu điện, chi phí xây dựng các nhà máy điện tăng, biến động của tỉ giá VNĐ/USD... Nếu giá điện tăng thấp hơn mức 18% sẽ khó cho ngành điện và khó thu hút các nhà đầu tư vào ngành điện. Mức tăng 18% cũng đã được tính toán trên cơ sở chi phí đầu vào, mục tiêu kiểm soát lạm phát và hạn chế tối đa tác động đến đời sống của người dân.
Khi điều chỉnh giá 18%, Bộ Tài chính đã tính toán để hạn chế ảnh hưởng đến những người thu nhập thấp. Theo đề án, giá của những số điện đầu sẽ không điều chỉnh để hỗ trợ trực tiếp cho người dân nghèo, ít sử dụng điện. Việc bao cấp giá điện từ năm 2011 sẽ theo hướng hỗ trợ trực tiếp cho người dân chứ không gián tiếp thông qua cơ quan cung cấp điện như hiện nay…
